Historia

Kościół parafialny w Lipsku wybudowali: Mikołaj i Zofia z Lubomirskich małżonkowie Oleśniccy w roku 1614 pod wezwaniem Św. Trójcy.[1] Świątynia ta została wybudowana po porzuceniu przez kasztelana radomskiego Mikołaja Oleśnickiego (pochowani na Świętym krzyżu) kalwinizmu, prawdopodobnie na miejscu zajętego przez Kalwinów drewnianego kościoła. Konsekracji kościoła dokonano w 1686 roku.[2] Świątynia ta jest orientowana.

Kościół jest murowany z kamienia wapiennego i wzmocniony skarpami[3], na których widniało 12 herbów. Do dziś zachowało się tylko 4, na wieży dwa i na skarpach od strony północnej. Na skarpach pierwotnie były umieszczone płyty z ciosu, lecz obecnie są tam cegły. Podczas tej renowacji w 1844 roku rozebrano również dawną wieżę, oraz kształtną sygnaturkę, a wybudowano obecną wieżę, na której umieszczono 3 dzwony z napisami[4]:

  • największy - Sit nomen Dei benedictum. Me fecit Michael Wittwerk 1712.
  • średni – Soli Deo gloria. Me fecit Carl Gottefornt Anto 1788. Z wizerunkiem Chrystusa na krzyżu, pod którym stoją Matka Boża i święty Jan.
  • najmniejszy – Soli Deo gloria 1707.[5]

Obecnie pozostał z nich tylko jeden największy. W 1998 roku z dobrowolnych ofiar parafian Lipska zostały ufundowane dwa dzwony:

  • średni - Jan Paweł II – Papież Polak. "Czy przyjmujesz w posłuszeństwie wiary wobec Chrystusa mojego Pana zawierzając Matce Chrystusa i Kościoła – świadom wielkich trudności – przyjmuję." 10.X.1978
  • mały – "Niech pokorna dziewica z Nazaretu prowadzi ludzkość Nowego Milenium ku Temu, który jest światłością prawdziwą oświecającą każdego człowieka." (List Apostolski – Zbliżające się trzecie tysiąclecie)

Tej renowacji w 1844 roku dokonał dziedzic Lipska Eustachy Wielogłowski pochowany w kościele Reformatów w Solcu.

Długość tej świątynia wynosi 27 m (60 łokci), szerokość 7 m 20 cm (16 łokci), wysokość (w czasach ks. J. Wiśniewskiego) 7m 65 cm (17 łokci).[6]

Ponad wielkimi drzwiami znajduje się monogram Chrystusa Pana IHS i serce[7], oraz wmurowane herby Dębno i Sreniawa. Pod nimi umieszczona jest wmurowana tablica mówiąca o fundacji i fundatorach kościoła.

Prezbiterium ma sklepienie, posadzkę marmurową. Nawa ma sufit pos. Ciosową. Wielki ołtarz został ufundowany w 1880 roku przez parafian: P. Nowakowskiego, Mateusza Kunka, Mikołaja Guzowskiego i Jana Wrońskiego[8], za proboszcza ks. Jana Cieszkowskiego (14.XI.1875–1887)[9]. Znajduje się w nim obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy, zasuwany obrazem Świętej Trójcy.

historia-02

Obraz ten "Matka Boska z Dzieciątkiem" (czczony wśród parafian jako obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy) został namalowany na płótnie cienkim, lnianym o splocie prostym z takim samym płótnem dublującym. Powstał na początku XVIII wieku. Rozmiary: wysokość 128, szerokość 91 cm Rama 146 x 108 cm Namalowany został techniką olejną z uzupełnieniami olejno żywicznymi, zaprawa użyta to Bolusowa brązowa. Masa dublująca woskowo – żywiczna. Nie posiada napisów. Krosno jest sosnowe, frazowane, i klinowane, rama drewniana, profilowana, złocona.[10]

Opis ikonograficzno – kolorystyczny przedstawia się następująco: obraz w formie prostokąta, utrzymany w tonacji ciemnych ugrów, brązów i zieleni. Karnacja postaci ciała różowo – ugrowa. Forma ukazania tematu tradycyjna: Matka Boska umieszczona centralnie patrząc na widza. Dzieciątko po prawej stronie siedzi na rękach Matki Boskiej. Głowa lekko uniesiona ku górze, a prawa dłoń w geście błogosławieństwa, lewą ręką podtrzymuje gruba księgę. Dłonie Marii splecione na kolanach Dzieciątka. Ubrana jest w zielono – czarny płaszcz narzucony na głowę. Brzegi wykończone złotym drobnym ornamentem. Suknia w kolorze brązowo ugrowym. Dzieciątko ubrane jest w długą biało – różową suknię. Na głowach srebrzone korony wypełnione w ażurach kraplakowym aksamitem. Rama profilowana złocona.

Historia obrazu jest nieznana. Wiadomo, tylko że obiekt poddawano już zabiegom estetycznym,[11] oraz iż 13 sierpnia 1900 roku papież Leon XIII udziela łask modlącym się do Matki Bożej Nieustającej Pomocy[12]. Ostatnia uwaga może świadczyć o dość żywym kulcie tego obrazu nie tylko wśród parafian. Wskazuje to również na obecność tego obrazu od pewnego okresu czasu, który umożliwił tak wielki rozwój kultu.

W górnej części wielkiego ołtarza znajduje się obraz przedstawiający Przemienienie Pańskie – jeden z dwóch tytułów Kościoła. W nawie na lewo znajduje się ołtarz dawniej Matki Boskiej Częstochowskiej[13], potem świętego Stanisława, a obecnie Najświętszego Serca Jezusa. U góry znajduje się obraz świętego Walentego.

historia-03     historia-04

Jest to obraz dwustronny malowany na płótnie. Na jednej stronie jest przedstawiony św. Walenty, na odwrocie obraz jest nieczytelny. Czas jego powstania datuje się na XIX wiek. Wymiary jego to: wysokość 94 cm, a szerokość 58 cm. Został namalowany techniką olejną, z uzupełnieniami olejno – żywicznymi. Zaprawa wykorzystana do malowania obrazu: emulsyjna, ciemno – ugrowa. Został on namalowany na bardzo cienkim gęsto tkanym płótnie lnianym o splocie prostym. Płótno dublujące jest sztuczne, przeźroczyste. Nie posiada krosna. Podłoże jest wykonane z impregnowanej twardej płyty paździerzowej. Nie posiada również napisów, ramę stanowi rama ołtarzowa.[14]

Opis ikonograficzno -kolorystyczny przedstawia się następująco: obraz posiada formę stojącego prostokąta, od góry zakończony jest łukiem, utrzymany jest w ciemnej tonacji szaro-ugrowej. Postać świętego ukazana jest w pozycji stojącej, ubrana w długą albę biało szarą z odcieniem błękitu. Ornat posiada kolor czerwono - brązowy z błękitnym pasem na środku. Podszewka jest zielona. Ornat z przodu zdobiony żółto-białym ornamentem roślinnym. Na piersiach posiada inicjały IHS. Ręce świętego są zgięte w łokciach. Prawa dłoń w geście błogosławieństwa, lewa trzyma zieloną palmę oraz otwartą czarną księgę. Karnacja postaci jest jasna, różowo-szaro-ugrowa, włosy długie brązowe, broda i wąsy jasno brązowe krótkie. U stóp świętego widnieje leżąca na plecach mała postać z rękami wyciągniętymi do góry. Ubrana jest ona w jasno zielony krótki kubrak i jasno czerwone krótkie spodnie.

Prawą stronę obrazu wypełnia w połowie nakryty ciemno niebieską materią stół. Na nim stoi mały krucyfiks. Dół obrazu stanowi szaro ugrowa posadzka. Tło cieniowane jest ugrowe, żółto- różowe.

Historia obiektu jest bliżej nieznana. Wiadomo, że obiekt poddawano już wielokrotnie zabiegom renowacyjnym i dostosowano go do obecnego miejsca w ołtarzu. Pierwotnie jako obraz dwustronny, mógł być eksponowany na sztandarze lub chorągwi.[15]

Ołtarz w nawie na prawo Pana Jezusa na Krzyżu fundacji Franciszka Mieśniaka[16]. W górze dawniej było umieszczone Oblicze Pana Jezusa, malowane, czy też wyszywane, pięknie odrobione. Obraz ten zwracający uwagę dawniej był w wielkim ołtarzu.[17] Obecnie jest tam umieszczony obraz przedstawiający wskrzeszenie rycerza Piotra przez św. Stanisława - biskupa męczennika.

Przed wielkim ołtarzem znajduje się wejście do grobów[18]. Pochowano tam między innymi zmarły 3.V.1777 roku ks. Kazimierz Polemiczak pełniący urząd proboszcza w latach 12.XII.1763 - 3.V.1777 (nastały z Tarłowa).[19] Ks. Jan Wiśniewski wskazuje w swoim spisie proboszczów na pochowanie go w grobie kapłańskim[20] co implikuje możliwość pochówku w tym miejscu także innych kapłanów.

Po lewej stronie kościoła znajduje się zasklepiona zakrystia z wyjściem na cmentarz kościelny. Na zewnątrz kościoła, za wielkim ołtarzem domurowano prawdopodobnie podczas renowacji w 1844 roku kaplicę z "figurą okropnej roboty" mającą wyobrażać Najświętszą Pannę[21]. Obecnie jest tam zawieszony krucyfiks o dość znacznych rozmiarach. Odrestaurowany i pozłocony przez obecnego proboszcza. W kruchcie od zachodu wisiała za czasów ks. Jana Wiśniewskiego kość z połowy goleni Mamuta[22], obecnie nie wiadomo gdzie została ona złożona. Naprzeciw wielkich drzwi była ufundowana 19 lipca 1889 roku przez Zofię Konikowską krzyż kamienny (piaskowiec). Konikowscy sprawili również do kościoła żyrandol i krzyż[23] – prawdopodobnie wisiał on z początku w kruchcie, a obecnie jest umieszczony w kaplicy na zewnątrz kościoła za wielkim ołtarzem. Krzyż kamienny istnieje do dziś, lecz został przez obecnego proboszcza odnowiony i przesunięty o kilka metrów w stronę północną.

Spis Proboszczów parafii Św. Trójcy w Lipsku:[25]

  • 1616 – x. Stanislaus Lubonicius pleb. Eccl. Par. In opp. Lipsko[26]
  • 1679 – x. Jan Dominikowicz prob. Lipska i Krępy (do r. 1715 Krępa należała do Lipska.)
  • 1695 - x. Grzegorz Strumiński[27]
  • Od 1702 – 1749 – x. Stanisław[28] Drozdowski (Pasterzował lat 47, umarł tu 3 grudnia 1749 r. pochowany przy wejściu do kościoła, przed Wielkimi Drzwiami)
  • 17.III.1750 – 6.III.1763 – x. Stefan Gałuszkiewicz (Był tu lat 13)
  • 12.XII.1763 – 3.V.1777 – x. Kazimierz Polemiczak (Nastał z Tarłowa, pochowany[29]pod Wielkim Ołtarzem)
  • 8.V.1777 – 15.X.1777 – x. Sylwester Stempnikowski (z Tarłowa czasowo zastępował)
  • 15.X.1777 – 17.IX.1812 – x. Franciszek Łukasiewicz (Był lat 35, tu umarł jako dziekan solecki)
  • 1. I. 1813 – 1. III. 1823 – x. Antoni Sieńkowski (10 lat – umarł tu[30] w wieku 39 lat, pracował gorliwie, mile wspominany)
  • 5.X.1823 – 1.I.1835 – x. Tomasz Brodziński (11 lat – przeszedł do Kozienic, tam umarł)
  • 1835 – 4.XII.1837 [31] – x. Jan Drobich (wieku lat 39 umarł tu, zacny, pracowity dobrze wspominany)
  • 1837 – 1838 – x. Marcin Łyszkowski (Wikariusz z Solca zastępca jak i poprzedni, tu umarł
  • 1838 – 29.X.1870 – x. Honory August Radziński (32 – [32] był wojakiem, potem Karmelitą bosym, [33] umarł wieku lat 68 – dobrze wspominany)
  • 13.XII.1870 – 26. VIII.1875 [34] – x. Saturnin Andrzej Goltz (kanonik honorowy Katedry Sandomierskiej nastał z Sobutki[35], sparaliżowany w czasie Wielkopiątkowego Nabożeństwa 3lata chorował – tu umarł)
  • 14.XI.1875 – 1887 – x. Jan Cieszkowski (Z Grabowa n / Pilicą[36] obmurował cmentarz przy kościele, ołtarze boczne z kamienia, budynki – przeszedł do Zbilutki)
  • 14.XI.1887 – 24.XII.1892 – x. Karol Major (Z Góry Jaroszyńskiej, chorował, zastępował[37] x. Lipiec i Szadkowski [38]
  • 24.I.1893 – 1896 – x. Andrzej Rachunek (Z Gorynia, postawił plebanię, przeszedł do …)
  • 1896 – 12.VI.1901 – x. Henryk Radomiński (Z Wielgiego wyrestaurował kościół przeszedł do Janowca)
  • 1901 – 13.VII.1910 – x. Józef Gładysz (Z Grabowca, ambona spowiednice – do Sieciechowa op. umarł 14.IX.1926 r. nagle w Kozienicach jako pi. Brzózy[39]
  • 1910 – 1915 – x. Marjan Bijasiewicz ( Z Niekłania, budynki gospodarcze, wieżę, posadzka, drzwi, komoda, z powodu wojny wyjechał do Rosji.)
  • Zastępca przez 10 miesięcy – x. Tomasz Fokt (wikariusz z Solca)
  • 1916 – 1919 – x. Stanisław Piekarski (Z Petrykóz przeszedł do Krynek, dobrze wspominany)
  • 1919 – 1930 – x. Józef Wieczorek (Z Wysokiego Koła, przeszedł do Chybic)
  • 1923 – 1924 – x. Jan Wojtysiak (wikariusz i katecheta szkół – przeszedł do Kozienic)
  • 1925 – 1926 – x. Franciszek Chlebny (wikariusz i katecheta szkół – przeszedł do Kozienic)
  • 1927 – 1928 – x. Antoni Szczepański (wikariusz, nabożny i gorliwy, chorował, przeszedł do Kurozwęk)
  • 1928 – 5 maja 1929 – x. Bolesław Wroniszewski (wikariusz, przeszedł na wikariat do Czyżowa)
  • 1929 – x. Jan Jarasiński (wikariusz)
  • 1930-1936 – x. Kazimierz Wiechecki (z Chybic[40] poszedł do Iwanisk i tam umarł)
  • 1936 – 1943 – x. Jan Wróblewski (poszedł do diecezji Łódzkiej)
  • 1943 – 1949 – x. Wacław Siwiec (prawy kapłan, dobrze wspominany przez parafian wyjechał na Warmię)
  • 1.VII.1949 – 1.VII.1954 – ks. Antoni Szewczyk (pracował od 1927 do 1948 wśród wychodźstwa polskiego we Francji. Kanonik Honorowy Kapituły Sandomierskiej przeniesiony do Ostrowca)
  • 28.VII.1954 - + 20.IX.1960 – ks. Stanisław Zak[41] (z Parszowa n / Kamienną, zmarł 20. IX. 1960 r.)
  • 1.VIII.1956 – 1960 – ks. Kazimierz Mularski (neoprezbiter – wikariusz – przeniesiony do Końskich)
  • 2.XII.1960 – 1969 – ks. Władysław Michałkowski (z Przytyka – przeszedł do Smardzewic)
  • 1.VII.1960 – 1.IX.1962 – ks. Erwin Burski (wyjechał do Stanowisk na wikariat)
  • 1.IX.1962 – 26.VI.1964 – ks. Eugeniusz Frączyk (neoprezbiter – wikariusz – przeniesiony do Końskich)
  • 26.VI.1964r. - … - ks. Lech Skowroński z Gowarczowa
  • ks. Henryk Ćwiek – wikariusz
  • ks. Janusz Żurawski – wikariusz
  • II.1969 – 13.III.1970 – ks. Eugeniusz Siedlecki – wikariusz ( z Odrowąża – poszedł do Magnuszewa)
  • 20.VIII.1969 – 23.IX.1976 – ks. Zygmunt Wroński – proboszcz i dziekan (przyszedł ze Smardzewic – 23. IX. przeszedł do Gielniowa)
  • 23.IX.1976 – ks. Stanisław Słyk – proboszcz i dziekan (przyszedł z Gielniowa, zmarł 19. IV.1993r.) [42]
  • 4.VII.1993 – ks. Edward Warchoł – z Przysuchy (13. X. 1998r. przeszedł do par. Św. Krzyża w Kozienicach)
  • 6.XI.1998 – ks. Eugeniusz Frączyk – z Gniewoszowa [43]

[1] Por. Wmurowana płyta nad wielkimi drzwiami.

[2] Por. J. Wiśniewski, Dekanat Iłżecki, Kielce 2000, s. 141.

[3] Tamże, s. 140.

[4] Tamże, s. 141.

[5] Tamże, s. 142.

[6] Tamże, s. 141.

[7] Tamże, s. 140.

[8] Tamże, s. 141.

[9] Por. Spis Proboszczów par. Lipsko radomskie – autorstwa prawdopodobnie ks. Kazimierza Wiecheckiego (wskazuje na to jednolitość charakteru pisma i atramentu użytego do spisu).

[10]Por. Dokumentacja prac konserwatorskich przy obrazie "Matka Boska z Dzieciątkiem" z kościoła parafialnego w Lipsku n / Wisłą. Opracował: konserwator dzieł Sztuki Mgr Kawiak Krzysztof. Fotografie: Dyrektor muzeum Ks. Mgr Wojciech Szlachetka. Lublin maj 2001, s. 2.

[11] Por. Dokumentacja prac konserwatorskich przy obrazie "Matka Boska z Dzieciątkiem" …, dz. cyt., s. 3.

[12] Por. J. Wiśniewski, dz. cyt., s. 142.

[13] Tamże, s. 141.

[14]Por. Dokumentacja prac konserwatorskich przy obrazie "Św. Walenty" z kościoła parafialnego w Lipsku n / Wisłą.

Opracował: konserwator Dzieł sztuki mgr Kawiak Krzysztof. Fotografie Dyrektor Muzeum Ks. mgr Wojciech Szlachetka. Lublin, 14 luty 2002, s. 2.

[15] Por. Dokumentacja prac konserwatorskich przy obrazie "Św. Walenty" …, dz. cyt., s. 3.

[16] Por. J. Wiśniewski, dz. cyt., s. 141.

[17] Tamże, s. 141.

[18] Tamże, s. 141 - 142.

[19] Por. Spis Proboszczów par. …, dz. cyt.

[20] Por. J. Wiśniewski, dz. cyt., s. 143.

[21] Tamże, s. 142.

[22] Tamże, s. 142.

[23] Tamże, s. 142.

[24] Tamże, s. 142.

[25] Niniejszy spis jest oparty na "Spisie Proboszczów par. Lipsko radomskie" – autorstwa prawdopodobnie ks. Kazimierza Wiecheckiego (wskazuje na to jednolitość charakteru pisma i atramentu użytego do spisu)

[26] Ks. Jan Wiśniewski nie umieszcza go w swoim spisie proboszczów. Por. J. Wiśniewski, dz. cyt., s. 143.

[27] W sądach Lubelskich czyni ugodę z Janiną Denhofówną, córką Ernesta woj. malb. o dziesięcinę z Lipska. - Tamże, s. 143.

[28] Drugie imię Kostka - Tamże, s. 143.

[29] W grobie kapł. - Tamże, s. 143.

[30] Cum omnium magno mostu - Tamże, s. 143.

[31] 9 grudnia - Tamże, s. 143.

[32] Ojciec jego był w wojsku Napoleona, matka z domu Bernadottych. ur. się w Krakowie 1802r. za młodu do 1831 r. był w wojsku Pol. - Tamże, s. 143.

[33] wreszcie sekularyzował się - Tamże, s. 143.

[34] 6 sierpnia - Tamże, s. 143.

[35] Sobótki - Tamże, s. 143.

[36] przeszedł do Grabowa i zmarł w Mniszku - Tamże, s. 143.

[37] Przy nim byli jako zastępcy - Tamże, s. 143.

[38] Wikariusz Bałtowski - Tamże, s. 143.

[39]Przygotował plany wykonane przez bud. Lamparskiego z Radomia do gruntów. restaur. kościoła. Wieża ma być w stylu gotyckim. Parafia liczy 3892 dusze. - Tamże, s. 144.

[40] Tu kończy się jednolity charakter pisma i ten sam atrament.

[41] Żak

[42]Pobudował kościół filialny w Szymonowie, dom parafialny sióstr Sercanek, plebanię, pokrył kościół blachą miedzianą, przyozdobił kościół wewnątrz malowidłami, zakupił nowe organy, doprowadzenie wody na cmentarz grzebalny, ławki na placu kościelnym, boazeria w kościele, otynkował wieżę.

[43]Zakupił dwa dzwony, pokrył kopułę dzwonnicy blachą miedzianą, osuszył fundamenty, i otynkował kościół, wyłożył kostką obejmę kościoła, wyremontował mury placu przykościelnego, usunął stare drzewa z placu kościelnego, wykonał nowe ławki na placu kościelnym, odnowił ołtarz główny i obraz z Głównego ołtarza, św. Walentego z bocznego ołtarza, nowa boazeria w Kościele, kraty w wejściach.

baner1

baner serce20

diecezja-radomska   radio-plus

gosc-niedzielny   caritas

parafia-wieden   dzielo-biblijne

starostwo-powiatowe   urzad-gminy

lck   zsp-lipsko

gimnazjum-lipsko   szkola-podstawowa-lipsko

zycie-powisla   trl   

fundacja   rodzina-szkol